Het managementdenken in de westerse wereld werd de vorige eeuw gedomineerd door opvattingen van hiërarchisch leidinggeven. De hiërarchie is een belangrijke kern van het klassieke organisatiedenken. Iemand is de baas en vanuit die positie heeft hij de macht om de macht van anderen in te perken. Vanuit dit denken kan je alleen maar invloed op iemand uitoefenen als je de baas bent. Organisaties deden vroeger alles zelf. Want de enige manier om iets te beheersen is het 'onder je' te hebben.

Het laatste decennium drong het massaal tot organisaties door dat zaken heel goed te beheersen zijn door ze juist niet 'onder je' te hebben, maar door contractuele relaties aan te gaan, die gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid. Vandaar dat organisaties diensten gingen uitbesteden en er onderling steeds vaker werd samengewerkt. Doordat het zogenaamde contractmanagement een enorme vlucht nam, hebben organisaties vandaag de dag een opener en liberaler karakter.

Omdat de hiërarchiecultuur een bevelstructuur kende, hebben managers en medewerkers van de oude stempel niet met nadruk geleerd om goede inhoudelijke afspraken te maken met elkaar. Dat vraagt namelijk om een managementstijl die in veel bedrijven nog moet worden ontwikkeld. Deze managementstijl, waarin vrije zelfverantwoordelijke individuen met elkaar een relatie aangaan om resultaten te bereiken, is te typeren als 'coaching'.

Coaching is meer dan alleen het begeleiden van medewerkers. De manager coacht niet alleen zijn medewerkers, maar ook zijn 'baas' en zijn collega's. Bij coaching gaat het erom iemands hele potentieel aan mogelijkheden aan te boren om tot optimale prestaties te komen. Coaching raakt daarmee niet alleen het begrip teamwork, maar ook zaken als beloning en functiewaardering, de structurering van een organisatie, systemen van personeelsbeoordeling, etc.

Hieronder volgen enkele tips voor de ontwikkeling van coaching als managementstijl en het creëren van een organisatie waarin coaching als managementstijl kan aarden:

• Wees voorzichtig met de sportmetafoor: volgens de definitie in het woordenboek is een coach iemand die individuele spelers (of een team van spelers) instrueert, traint en begeleidt in een bepaalde activiteit. Dit hoeft niet altijd op de traditionele schreeuwende manier zoals elke zondag te zien is bij Studio Sport.
• Draai het organisatieschema niet om: coaching is de managementstijl van de klantvriendelijke en marktgerichte organisatie. In de hiërarchie dienen klanten de hoogsten te zijn, op voorwaarde dat de relatie organisatie - klant in evenwicht blijft. Klantgerichtheid en kwaliteit kunnen niet ten koste gaan van alles!
• Coaching vraagt gelijkwaardigheid: coaching gebeurt in een relatie tussen gelijkwaardige zelfsturende individuen en is daarmee in alle relaties aan de orde. Je maakt afspraken met elkaar over de te leveren prestaties en steunt elkaar om zo goed mogelijke resultaten te behalen. Gelijkwaardigheid ¹ gelijkheid!
• Coaching is zeer resultaatgericht: coaching heeft soms een wat al te softe bijsmaak. Het betreft niet alleen het begeleiden van mensen, het gaat om het bereiken van harde resultaten. Coaching is gericht op ontwikkeling van individuen en teams, maar wel met het oog op prestatieverbetering.
• Concrete resultaten definiëren: hetgeen je in de toekomst wil bereiken moet zoveel mogelijk vastliggen. Met welke beoogde resultaten ga je de behaalde resultaten vergelijken en evalueren? Werk met concrete doelstellingen!
• Stel je eigen doelen: vanuit de theorie van de prestatiemotivatie werken eigen doelen veel motiverender dan opgelegde, en zijn meestal niet minder ambitieus.
• Geen coaching zonder zelfsturing: coaching en zelfsturing zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Alleen mensen die zichzelf sturen zijn te coachen. De invloed van een leidinggevende is groter naarmate hij duidelijk meer invloed op zijn baas heeft. Dit maakt mensen onafhankelijker.
• Neem je verantwoordelijkheid: voel je betrokken bij de organisatie en laat het niet afhangen van de verantwoordelijkheid die je hebt of krijgt. Mensen kunnen echter alleen verantwoordelijkheid nemen als ze keuzes kunnen maken! Kiezen is het kernproces van zelfsturing.
• Vertrouw in potenties van mensen: laat als manager zaken los en geef mensen de ruimte om invloed te kunnen uitoefenen op hun eigen situatie. Hou ze in de gaten, maar geef ze altijd het voordeel van de twijfel.
• Coaching is ook streng: op het moment dat er geen vertrouwen (meer) is in een medewerker is er van coaching geen sprake meer. Dan is er echter maar één oplossing, namelijk uit elkaar gaan.
• Coachen doe je altijd en overal: je bent het hele werkjaar met je medewerkers bezig om te werken aan betere prestaties en ontwikkeling. En daarbij gaat het altijd om het bevorderen van het nemen van verantwoordelijkheid door je eigen medewerkers.
• Bewustzijn is de basis van zelfsturing: bewustzijn is het resultaat van gerichte aandacht, concentratie en helderheid. Het ontstaat door alert observeren en interpreteren van wat men ziet, hoort en voelt of anderszins waarneemt.
• Stel de juiste vragen: de kunst van het coachen is de kunst van de juiste vragen stellen. Een manager dient zijn medewerkers vragen te stellen om hen zelf tot inzicht te laten komen. Iemand die zelf tot inzicht komt, leert meer.
• Wees authentiek en duidelijk: authentiek zijn levert identiteit en zeggingskracht op. Zorg ervoor dat de mensen om je heen je gebruiksaanwijzing kennen. Hoe moeilijker die gebruiksaanwijzing is, hoe duidelijker dat die moet zijn.

Coaching past helemaal in het thema van teamwork. Je zou zelfs kunnen stellen dat het een voorwaarde is voor succes binnen een team. Belangrijk is dat organisaties die werken met zelfsturende teams het nemen van verantwoordelijkheid door eigen medewerkers bevorderen. Het is zaak om mensen bewust te maken van het feit dat het gaat om het totaalresultaat. Als iemand samen met andere mensen in een proces werkt en hij doet zijn werk goed, maar na hem laat de ander het uit zijn handen vallen waardoor de eindprestatie niet geleverd wordt, dan heeft uiteindelijk geen van de betrokkenen een prestatie geleverd. Het totaalproces is alleen succesvol als verschillende mensen goed samenwerken.

Een groep mensen is natuurlijk nog geen team, laat staan een zelfsturend team. Een organisatie dient zich af te vragen wat een goed team maakt. De essentie van een zelfsturend team is overigens niet dat het werkt zonder leiding. Elk team heeft wel behoefte aan leiderschap. Juist een leider kan in beginsel de coachende rol op zich nemen. Deze rol kan vervuld worden door een formele leider, of door teamleden die het risico durven lopen deze rol op zich te nemen. In een meer gevorderd stadium van teamwork kan het hebben van een leider minder belangrijk worden.

Om de implementatie van coaching in organisaties tot een succes te maken moeten weerstanden worden overwonnen. Deze weerstanden kunnen bijv. bestaan uit medewerkers die niet willen veranderen, zeker als het een mentaliteitsverandering betreft die diep geworteld zit in de organisatiecultuur. Optimistisch zijn is voorwaarde nummer één. Vervolgens doe je de implementatie van coaching door planmatig te werken en door iedereen in de organisatie er van het begin af aan van te overtuigen dat het een veranderingsproces is dat tijd en geduld kost. Van cruciaal belang is dat ze zich bij de implementatie betrokken gaan voelen en altijd vragen blijven stellen.

Meer informatie over coaching op: www.coaching.nl.

 

Door:

Bron: Associatie voor Coaching, Aarle-Rixtel - 1996, Willem Verhoeven & Henk IJsselsteijn.