Uit deze monitor blijkt dat de Nederlandse media sterk geconcentreerd zijn. De "wet van drie" handhaaft zich in de dagblad- televisie- en kabelsector: in elk van de sectoren zijn drie aanbieders dominant met een totaal marktaandeel van tussen de tachtig en negentig procent. Een verdere horizontale concentratie is volgens het Commissariaat ongewenst. Daarnaast valt het op dat aanbieders steeds internationaler worden. Dit geldt voor commerciële televisie, de belangrijkste commerciële radiozender, publieks- en vakbladensector en producenten. Er is een toenemende tendens naar diagonale concentratie (cross-ownership), waarbij uitgevers van dagbladen of tijdschriften ook commerciële televisie bedrijven.

Pluriformiteit
Over de pluriformiteit op titelniveau is er in Nederland in het algemeen sprake van een groot aanbod aan kranten, radio- en televisiezenders en nieuwssites op internet. Bij de dagbladen loopt het aantal titels van de regionale en lokale pers terug. Het aantal radiozenders stabiliseert en het aantal buitenlandse televisiezenders neemt toe. Specifieker bekeken constateert het Commissariaat dat de landelijke kranten zich kunnen handhaven, hoewel de bezuinigingen duidelijk voelbaar worden.

De pluriformiteit bij radio en televisie is groot en vraagt daarom nauwelijks om bijstelling. De landelijke publieke omroep biedt het meest pluriforme aanbod. Bij de commerciële zenders bieden RTL 5 en SBS6 de meest pluriforme programmering. Bij de publieke omroep is er naast veel informatie ook aandacht voor achtergronden, godsdienst, levensbeschouwing en educatie. De publieke omroep brengt meer amusement in de vorm van quizzen, cabaret en satire en doet meer aan sport, muziek en kinderprogramma's. De commerciële omroepen brengen veel meer fictie, zoals films en series en besteden meer tijd aan Nederlands drama. De sterkste voorkeur van het publiek gaat uit naar fictie en daaropvolgend naar informatie. De programmering van de commerciële omroep is erg afhankelijk van de mogelijkheden voor aanvullende programmafinanciering zoals sponsoring, sms-inkomsten, en concepten met merchandising. Ook is het aantal homeshopping-programma's explosief gegroeid.

De pluriformiteit op de radio is vooral door het aanbod van de publieke omroep groot. Voor een evenwichtig bestel zouden volgens het Commissariaat ook de commerciële omroepen een gevarieerder aanbod moeten bieden. Via de frequentieverdeling is aangestuurd op een commerciële nieuwszender, een klassieke muziekzender en een zender voor Nederlandstalige muziek. De pluriformiteit van het radiobestel wordt ook nu, na de frequentieverdeling nauwlettend gevolgd.

De bijdrage van internet aan de pluriformiteit van de informatievoorziening is beperkt. Inhoudelijk is het nieuws sterk gekoppeld aan wat dagbladen en omroep al brengen. Veel nieuws is afkomstig van het persbureau ANP. De toegevoegde waarde van internet kan vooral gevonden worden in de toegankelijkheid, het aanbod en de gebruiksstructuur.

Aanbevelingen
Op basis van de monitoring heeft het Commissariaat voor de Media een aantal aanbevelingen gedaan die betrekking hebben op de beperking van verdere horizontale concentratie en de stimulering van de pluriformiteit van de informatievoorziening. Het Commissariaat beveelt aan wetgeving op te nemen voor een maximum marktaandeel van dagbladen en commerciële televisie van respectievelijk 33 1/3 en 30%. Het dagbladpercentage is afgeleid van de code die destijds door de uitgevers is opgesteld. Het maximum marktaandeel voor commerciële televisie biedt waarborgen dat er naast de publieke omroep twee verschillende commerciële aanbieders blijven. Wetgeving voor andere soorten media is op dit moment niet noodzakelijk. Gelet op de ontwikkelingen van het internet en de convergentie tussen de media, alsmede de mogelijke inhoudelijke journalistieke meerwaarde die samenwerking tussen media kan opleveren is het Commissariaat een voorstander van versoepeling van de cross-ownership beperkingen. Maar net als bij horizontale concentraties, moet er dan wel een maximum gesteld te worden aan het marktaandeel van het andere medium.

Door nauwlettend de bewegingen van mediabedrijven te volgen wil het Commissariaat een beeld geven van de effecten van machtsconcentraties. Zowel op het gebied van inhoud, als op het gebied van transport en distributie. De monitor presenteert geregeld overzichten van de stand van zaken. Op www.mediamonitor.nl kun je de belangrijkste veranderingen op de voet volgen.

Door:

De auteur heeft Communicatiewetenschap gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. Naast zijn studie werkte hij als junior pr-adviseur bij een middelgroot pr-bureau in Amsterdam. In 2003 richtte hij samen met zijn broer het full-service bureau Breeduit! Marketing, Communicatie en PR op. Hier werkt hij momenteel op diverse accounts.